Türkiye, cezaevlerindeki mahkum sayısında Avrupa’da önde geliyor Sivil Toplum Dernekleri Ceza Uygulama Sistemi (CİSST) tarafından Nisan/2026 için yayımlanan en son veriler, Türkiye’deki cezaevi krizinin artışını yansıtan şok edici rakamları ortaya koydu.
Veriler, ülkenin mahkum sayısı bakımından Avrupa’da birinci sırada olduğunu ve cezaevlerinin maksimum kapasitesini aşmaya devam ederek insan hakları açısından endişe verici bir durum oluşturduğunu gösteriyor.
Türkiye cezaevlerindeki mahkum sayısında Avrupa’da önde geliyor
İstatistikler, Türkiye’de şu anda 403 cezaevi bulunduğunu ve toplam kapasitenin yaklaşık 304.956 kişi olduğunu ancak mevcut durumda 414.401 tutuklunun bulunduğunu, bu durumun tesislerin tasarımsal kapasitesinin üzerinde yaklaşık on bin mahkum fazlalığı anlamına geldiğini ortaya koyuyor.
Rapor, bu mahkumların 298.335 kişinin kapalı cezaevlerinde ve 116.066 kişinin açık cezaevlerinde dağıldığını gösteriyor.
Hukuki durum açısından bakıldığında, hükümlü sayısı 351.887 kişi iken, yargılama sürecinde tutuklu bulunan kişi sayısı 62.514 olarak belirtiliyor.
Rapor ayrıca, mahkumlar arasında özel grupların bulunduğuna dikkat çekiyor; bunlar arasında 14.276 yabancı ve 200 LGBTI+ birey var.
Türkiye, 2018 yılı boyunca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde en çok görüş mahkumu bulunan ülke listesinde başı çekti.
Mevcut olan yasal düzenleme sorunu
Neden Türkiye, cezaevlerindeki mahkum sayısında Avrupa’da önde geliyor ? Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin 2018 mali yılı istatistikleri, Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin düşünce ve ifade özgürlüğünü koruyan 10. maddesini 40 davada ihlal ettiğini gösteriyor; Rusya ise 10. madde ihlallerinde 14 mahkûmiyetle Türkiye’nin ardından ikinci sırada yer aldı.
Adil yargılanma hakkıyla ilgili 6. maddenin farklı hükümlerinin ihlali konusunda ise Rusya, 68 mahkûmiyetle listenin başında yer alırken Türkiye 53 mahkûmiyetle ikinci sırada bulunuyor.
Türkiye’nin ‘Zaman’ gazetesine göre, Rusya en az bir Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi maddesini 238 davada ihlal ederek bu alanda başı çekti; ikinci sırada 140 dava ile Türkiye yer alırken, Ukrayna ise Türkiye’nin ardından 86 mahkûmiyetle üçüncü sırada bulundu.
okuyabilirsiniz: Hayrat Derneği Gazzedeki aileleri destekliyor
1959 ile 2018 yılları arasında ise Rusya, Strasburg Mahkemesi’nde en çok mahkûmiyet alan ülkeler listesinde başı çekerken, Türkiye de 1990’larda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne katılan ülke olarak bu listenin içinde yer aldı.
“Cezaevleri kapatmaya yönelik mekanlar olmamalı”
Türkiye, cezaevlerindeki mahkum sayısında Avrupa’da önde geliyor neden oyle oldu? “Cezaevleri, insanların özgürlüğünden mahrum bırakıldığı, sadece kapatmaya yönelik mekanlar olmamalı” diyen Çevirmen, mahpusların cezaevlerinde olması gereken tüm haklara sahip olmaları gerektiğini de söyledi. Cezaevlerinde, insan onuruna uygun bir yaşam inşa edilmesi gerektiğini dile getiren Çevirmen, şöyle dedi:
“Ceza içinde cezalandırma politikasıvar bugün hapishanelerde. Bunu önleyecek mekanizmaların da cezaevlerine girmesini kesinlikle yasaklayan bir sistem var. Meslek odaları, sağlık örgütleri, STK’lar, milletvekilleri bunlar cezaevlerine giremiyorlar. Ayrıca Adalet Bakanlığı’ndan özel izin alınmasıgerekiyor. Milletin vekili bile bu kurumların izni çerçevesinde hareket edebiliyor.
okuyabilirsiniz:Türk cezaevlerinde çocuklar: Derin Sosyal Kriz
Hapishanelerdeki hak ihlallerini gidermekle sorumlu kurumlar, devletin zaten resmi kurumlarıolduğu için bir önleme mekanizmasıda oluşturulamıyor. Kapalıdevre sistemi içerisinde bu hapishaneler, mahpusların hak ihlaline uğradığımekanlar olarak ortaya çıkıyor.”